بنیاد ایران‌شناسی

شعبه چهارمحال و بختیاری - شهرکرد

اماکن مذهبی

آشنایی با امام‌زاده شیخ زین‌الدین(ع) شهر طاقانک

بقعه‌ی امام‌زاده شیخ زین‌الدین در 13کیلومتری جنوب شهرکرد و در بالای تپه‌ای در خارج از شهر طاقانک با چشم انداز بسیار عالی واقع شده است. امام‌زاده شيخ زين‌الدين از نوادگان حضرت علي(ع) و بنا بر روايتي از شاگردان امام‌ صادق (ع) بوده است. در داخل بقعه دست نوشته‌ و شجره‌نامه‌ای درباره‌ی این امام‌زاده نصب است که متن آن به اختصار چنین است: «سید محمد بن سید ذوالفقار بن شیخ احمد بن شیخ ذوالفقار بن شیخ احمد بن شیخ ذوالفقار بن شیخ محمد بن شیخ اسماعیل قاضی بن شیخ شهاب‌الدین بن شیخ شمس‌الدین بن شیخ نجم‌الدین بن شیخ صفی‌الدین بن شیخ عبدالجبار بن شیخ جعفر بن شیخ عبدالجبار بن شیخ عبدالغفار بن شیخ ابوالقاسم بن شیخ عبدالله بن امین بن محمود بن شیخ ابراهیم بن شیخ محمد زمان بن شیه اسحاق بن شیخ محمد رضا بن شیخ عبدالرحیم بن شیخ عبدالکریم بن شیه زین الدین بن شیخ کمال الدین بن شیخ محمد بن شیخ باقر بن عالیحضرت مستغی الالقاب سید محمد الشهید بن شیخ محمد شیخ الاسلام بن شیخ اسماعیل بن شیخ شهاب الدین محمد سید احمد بن سید بهاءالدین بن سید محمد بن شیه احمد بن سید عبدالقاهر بن احمد بن محمد حنیفه رضی الله عنه بن امیر المومینین علی بن ابی طالب...»

بنای قبلی امام‌زاده از خشت و گلي بسيار كوچك و متعلق به دوره‌ی صفوی بود که در سال 1383تخریب شد و به جای آن بنای کنونی احداث شد. معماري كنوني بقعه به صورت هشت ضلعی است و هر یک از اضلاع آن 12 متر است. مدخل اصلی بقعه در جانب جنوب قرار دارد و در طرفین آن دو اتاق کوچک جهت نگهداری و آبدارخانه تعبیه شده است. در سه جهت دیگر بقعه، سه در جهت ورود به بقعه احداث شده و در اطراف درها 8 پنجره جهت نورگیری احداث شده است. در وسط اتاق مرقد 8 ستون به فاصله 3 متری از همدیگر و به صورت 8 ضلعی جهت برقراری سقف و گنبد خانه تعبیه شده است. گنبد بنا به صورت شلجمی بلند به قطر 6 و ارتفاع 8 متراست که بر روی ساقه 2 متری قرار دارد و در آن 16 پنجره جهت نورگیری طراحی شده است. درست در زیر گنبد و میان ستون‌ها، ضریح آلومینیومی به ابعاد5/2 در 2 متر قرار دارد. گنبد از خارج به صورت ورق استیل و از داخل آجر کاری شده است. در ساقه گنبد یک ردیف کاشی لاجوردی نصب شده که آیه الکرسی با خط خوش نستعلیق در آن اجرا شده است.

کف و دیوار بقعه موزاییک و سنگ مرمر شده و باقی دیوار و سقف بقعه، آیینه کاری زیبایی دارد. این آیینه کاری‌ها از سال 1386 آغاز و تا کنون ادامه دارد. در تصاویری از عتبات عالیات بر روی کاشی‌های خشتی بر دیوار بقعه اجرا شده که نوعاً توسط بانیان خیر به یاد در گذشتگان خود است. در محوطه بقعه، سرویسهای بهداشتی و آب آشامیدنی و فضای مشجر قرار دارد. در طرح جامع امام‌زاده كه مطالعات آن انجام شده و در حال اجرا است اين موارد رفاهي براي زائران در نظر گرفته شده است: پارك كودك، نمازخانه، كتاب‌خانه، اورژانس، زائرسرا، بازارچه و.... در محوطه و قسمت شمال امام‌زاده يك قبرستان قديمي وجود دارد كه بيشتر ويژه افراد سرشناس محلي بوده است. از آنجايي كه اين امام‌زاده در محل اين گورستان قديمي وجود دارد، در هنگام توسعه‌ي آن چندين مقبره قديمي نيز پيدا شده است.

لازم به ذکر است مردم شهر طاقانك براي ماه محرم به ويژه تاسوعا و عاشورا مراسم ويژه‌اي دارند كه به مراسم نمادين«خيمه‌سوزان» معروف است، به همين مناسبت جمعيت زيادي از سراسر كشور براي ديدن اين مراسم به محل ويژه مراسم مي‌آيند و از آنجايي كه اين مراسم در نزديكي و رو به روي امام‌زاده شيخ زين‌الدين است، ضمن آن که هيأت‌هاي سينه‌زني و زنجيرزني به امام‌زاده مي‌روند و به عزاداري مي‌پردازند، بسياري از اين افراد ضمن انجام مراسم به زيارت امام‌زاده شیخ زین‌الدین هم مي‌روند. مردم طاقانك و شهرها و روستاهاي اطراف به اين امام‌زاده اعتقاد بسيار زيادي دارند و در بيش‌تر ايام تعطيل زائران براي زيارت به اين مكان مي‌آيند.

امام‌زاده سيد محمد(ع) روستای باردِه

بقعه‌ی امام‌زاده سیّد محمّد(ع) در 53 کیلومتری شهرکرد و در کنار روستای باردِه از توابع بخش بن شهرستان شهركرد واقع شده است. نسب شریف امام‌زاده سیّد محمّد با هفت واسطه‌ی سیّد محمّد بن ابی‌القاسم حمزه بن علی بن حسین بن احمد بن محمّد الشریف بن اسماعیل بن ابراهیم المرتضی بن امام موسی الکاظم(ع)، به امام هفتم(ع) می‌رسد.

جد اعلایش سیّد ابراهیم المرتضی همان فرزند بزرگوار امام موسی کاظم است که در سال199 هـ . ق در یمن قیام نمود و پس از تصرف این شهر از سوی محمّد بن محمّد بن زید شهید(ع) استاندار یمن گشت. پس از شکست قیام محمّد، مأمون عبّاسی به او امان داد و او را در خراسان نزد برادرش امام رضا(ع) فرستاد و در سال 210 هـ .ق به دست مأمون عباسی مظلومانه مسموم و سپس به شهادت نایل آمد.

علمای انساب تداوم نسل سیّد ابراهیم المرتضی را از سه فرزند او به اسامی موسی، جعفر و اسماعیل می‌دانند و معتقدند که سیّد اسماعیل فرزندی داشته به نام سیّد محمّد که ملقب به شریف بوده است، ولی ابونصر بخاری معتقد است که نسل محمّد الشریف بن اسماعیل بن ابراهیم بن المرتضی منقرض گشته است. با این وجود، ابن طباطبا از علمای انساب قرن پنجم هجری شدیداً با این قول مقابله کرده و آن را غیر واقعی می‌داند و می‌نویسد: فرزندان سیّد محمّد بن اسماعیل در دینور سکونت داشته‌اند که از آن جمله سیّد ابوالقاسم حمزه بن علی است که بسیار سیّدی جلیل‌القدر و با عظمت بود. علمای انساب برای سید ابوالقاسم حمزه فرزندی ذکر ننموده‌اند، اما در بسیاری از تذکره‌های محلی تصریح شده که سیّد محمد فرزند ابوالقاسم حمزه موسوی است. او به احتمال قرین به یقین در انتهای قرن پنجم هجری وفات یافته است. تذکره‌ای درباره این امام‌زاده موجود است که به طور کلی شامل چهار بخش زیر است:

بخش اول: علّت مهاجرت امام‌زاده سیّد محمّد در خاک عجم(ایران) بخش دوم: توضیح انساب امام‌زاده سیّد محمّد. بخش سوم: شرح حال امام‌زاده. بخش چهارم: محل شهادت سیّد محمّد در روستای بارده.

معماری کنونی بقعه:

از نظر سابقه‌ی تاریخی، اصل بقعه در سال 566 هجري قمري توسط شيخ قاسم و شيخ طاهر بنا شد و در دوره‌های بعد مرمت و بازسازی شد. بناي امام‌زاده سيد محمد شامل ایوان، گنبد، گل‌دسته، صحن مشجّر، حرم و ضریح است و اخیراً نیز تعمیرات گسترده‌ای در آن صورت گرفته و طرح جامع توسعه آن در دستور کار قرار دارد. اتاق مرقد به ابعاد 8 در 8 متر و دارای دو در، در جانب جنوب و مشرق است. در دو جهت اخیر دیگر- شمال و مغرب- به ظاهر دری داشته که در تعمیرات اخیر مسدود شده است. ضخامت دیوار بیش از یک متر و چهار زاویه اتاق مرقد با ایجاد چهار گوشواره به دایره تبدیل شده و در نتیجه گنبد کلاه خودی بنا بر آن استوار شده است. این گنبد از داخل به قطر7 و ارتفاع 5/3 متر و از خارج به صورت شلجمی و به ارتفاع 5/8 متر است.

در بالای مدخل جنوبی بقعه، پنجره مُشبّک چوبی قرار دارد که حکایت از تعمیر بقعه در دوره‌ی قاجار می‌رود. کف و ازاره بقعه تا ارتفاع20/2 متر با سنگ مرمر تزیین شده و الباقی گچ‌اندود است. در وسط اتاق مرقد، ضریح بسیار عالی از نوع آب طلا و نقره نصب شده که اشعار هفت بند محتشم کاشانی در بالای آن حکاکی شده و در روی در آن کتیبه ذیل قلمزنی شده است:«ضریح مطهر سید محمد از نوادگان حضرت امام موسی کاظم(ع) واقع در روستای بارده با همت و تلاش هیأت اُمنا امامزاده و تحت نظارت و سرپرستی مدیریت اوقاف و امور خیریه استان در سال یک‌هزارو سیصد و هفتاد و هشت احداث و نصب گردید. طراحی و ساخت بهنام کبیری سامانی، قلمزنی سید مرتضی احمدی».

بر دور مزار قبلی، بنایی به ابعاد 20 در 20 متر افزوده‌اند و ایوانی به ابعاد 3 در 5 و ارتفاع 4 متر در جانب مغرب تعبیه نموده‌اند که فعلاً به عنوان مدخل اصلی از آن استفاده می‌شود. این ایوان در سه جهت دیگر بقعه تکرار شده و درهای ورودی بقعه چوبی و توسط حاج نعمت‌اله حیدرزاده در سال 1385 برابر با سال 1427 هـ .ق در اصفهان ساخته شده است. در هر ضلع 8 ستون جهت ایوان‌ها به کار رفته و صورت زیبایی به پیرامون بقعه داده است. در جانب شمال بقعه تعداد 10 واحد زایرسرا ساخته شده و در غرب صحن نیز تعداد یک واحد مغازه آجری و 10 مغازه چَپَری قراردارد. زمین زیارتگاه بیش از دو هکتار است. مقابل ایوان جنوبی، چشمه آبی قرار دارد که چند سالی است خشک شده است. درختان زبان گنجشک، کبوده و تبریز فضای مناسبی را ایجاد ¬¬نموده و ارتفاع برخی از این درختان به بیش از 18 متر می‌رسد. تپه مجاور امام‌زاده که در غرب بقعه قرار دارد، پس از تحویل از منابع طبیعی با همت اوقاف، درختان مختلف کاشته شد که منظره دلپذیری را به وجود آورده است.

امام‌زاده سیّد محمّد از امام‌زاده‌هاي معروف است و هر سال تعداد بسيار زيادي از سراسر كشور براي زيارت به اين بقعه مي‌آيند. زائرين اعتقاد خاصي به سيّد محمّد دارند تا جايي كه به محض رؤيت گنبد امام‌زاده به او سلام مي‌دهند و بين مردم محل اين گونه رايج است كه سلام دادن از راه دور قبل از رسيدن به او واجب است و سه راهي كه به امام‌زاده و روستاي بارده مي‌رسد به «سلام‌گاه» نيز معروف است. از آنجايي كه مردم از زمان‌هاي قديم تا كنون كرامات زيادي از امام‌زاده ديده‌اند، هر روز مشتاقان و زائران زيادي براي زيارت مي‌روند. در بهار و تابستان زائرين خارج از استاني بسيار زيادتر از ساير فصول است. در ماه محرم نیز از بارده و روستاهاي اطراف به امام‌زاده مي‌آيند و به سوگواري مي‌پردازند.

منبع: بانک اطلاعات امام‌زاده‌ها و اماکن آیینی بنیاد ایران‌شناسی شعبه‌ی چهارمحال و بختیاری

آشنایی با امام‌زاده محمّد(سلطان سبزه‌پوش)

امام‌زاده محمّد معروف به «سلطان سبزه‌پوش» و «سيد محمّد» در نزدیکی روستای اِشكفتَك و 4 كيلومتري شهرکرد مركز استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد. نسب امام‌زاده سید محمّد با یازده واسطه به امام سجاد(ع) می‌رسد:

«سید محمّد بن ابی‌طالب بن حسن بن احمد بن محمّد بن احمد البروجردی بن جعفر بن حسین بن علی القتیل بن حسن المکفوف بن حسن الافطس بن علی الاصغر بن امام علی بن الحسین السجاد(ع)». علت ملقب شدن امام‌زاده محمّد به سبزه‌پوش این است که وی در سال 382 هجری قمری به دنیا آمد و کلمه‌ی سبزه‌پوش طبق حروف ابجد با تبدیل «پ» به «ب» سال 382 هـ . ق به دست می‌آید که نشان دهنده‌ی تاریخ تولّد امام‌زاده است.

بقعه‌ی امام‌زاده از لحاظ معماری از سابقه‌ی تاریخی زیادی برخوردار است و پيش از دوره‌ي صفويه به صورت خشتی و گلی بوده است و پس از صفويه گنبد فعلي به جاي آن ساخته شد و حدود امام‌زاده همين زمين‌هاي فعلي امام‌زاده بوده است. بر اساس شواهد موجود قبلاً دو روستا در دو طرف امام‌زاده به نام‌هاي «قطره‌جان» و «هسته‌جان» وجود داشته كه به مرور ساکنان این دو روستا آنجا را تخليه كردند و به اشکفتک امروزی رفتند و در این روستا ساکن شدند. پس از آن تپه اطراف امام‌زاده(خانه‌هاي خشتي گلي پيشين) براي زمين اطراف امام‌زاده تسطیح شد.

اصل بنای فعلی بقعه‌ی امام‌زاده سلطان سبزه‌پوش به صورت مربع و به ابعاد تقریبی 8 × 8 متر است که بیش از 5/1 متر ضخامت دیوارهای آن را تشکیل می‌دهد. شالوده‌ي بنا از سنگ لاشه، ملاط گِل، خشت و چوب است. ظاهراً در ابتدا یک چهار طاقی مفرد متعلق به دوره‌ی صفوی بوده که در سالیان قبل، شبستان به آن ملحق شده است. بقعه در چهار جهت صفه کوتاهی دارد و در هر زاویه یک طاق‌نما تشکیل شده و پس از آن بقعه از مربع به دایره مبدل گشته و گنبد عرق‌چینی بنا به قطر 4 و ارتفاع بیش از دو متر بر آن استوار شده است. کف و تا یک متر از اتاق مرقد را موزاییک و با سنگ مرمر پوشش داده‌ شده است و بقیه‌ی بنا گچ‌اندود و نقاشی به رنگ سبز شده است.

در غرب بقعه اتاقی به ابعاد6 × 12 متر قرار دارد که درِ آن از جانب شمال باز می‌شود و دری نیز در جانب مشرق به داخل حرم دارد. در جنوب اتاق مرقد نیز، اتاقی به ابعاد 4 × 10 متر قرار دارد که دری از جانب مشرق به داخل و پنجره‌ای جهت نورگیری در جنوب دارد. ورودی بقعه از جانب مشرق است که خود دارای ایوانی به عرض 3 و طول 10 متر است و تمام نمای دیوار آن با آجر سه سانتی تزیین شده است. لازم به ذکر است امام‌زاده قبلاً دارای ضریح چوبی و قدیمی (به ابعاد 20/1 × 5/2 و به ارتفاع 60/1 متر) بود که به صورت کنده‌کاری‌های ظریف و دارای کتیبه‌ي زیبایی بود و بر آن این بیت شعر نوشته شده بود:

«خواهی اگر تو نام و نشان از این مزار سلطان محمّد است ز نیکان سبزوار»

ضریح قدیمی در گوشه‌ای از اتاق غربی بقعه قرار دارد. ضریح جدید امام‌زاده که به ابعاد 5/2 × 5/1 متر از آب طلا و نقره ساخته شده بر روی درِ آن در زمینه میناکاری کتیبه ذیل نوشته شده است:

«ضریح مرقد مطهر امامزاده سید محمّد سلطان سبز پوش که به همت هیات امنا امامزاده و با همکاری و مساعدت اداره اوقاف و امور خیریه استان در سال 1387 ساخته و نصب گردید، سازنده سید مرتضی احمدی.»

امام‌زاده دارای مسجدی با نام ابوطالب (برای خواهران) و مسجد کوچکی در محوطه امام‌زاده(برای برادران) است و از امکانات رفاهی مناسب، دکه‌ها و وسایل ورزشی عمومی و... برخوردار است. صحن بقعه مشجر است و در طرح توسعه جدید امام‌زاده ساير موارد رفاهي ديگر از جمله زائرسرا نيز مورد توجه قرار خواهد گرفت.

امام‌زاده محمّد از دیرباز مورد توجه مردم شهرستان شهرکرد (به ویژه ناحیه غرب شهرکرد) بوده و هست. به علت نزديكي بقعه به مركز استان، موقعيت و راه مناسب و دسترسی آسان، همواره زائرين زيادي از شهرکرد و روستاهای اطراف برای زیارت به اين مکان مذهبی مي‌آيند. علاوه بر زائران استاني و در فصل‌های بهار و تابستان از استان‌هاي همجوار نیز زائرين زيادي براي زيارت مي‌آيند. در برخي از مناسبت‌هاي مذهبي از جمله تاسوعا و عاشورا و شهادت حضرت زهرا مراسم ويژه‌اي (با دعوت از نوحه‌خوانان و مداحان مشهور كشور) برگزار مي‌شود و گاهی ازدحام جمعیت زائران به حدی است که مكان فعلي بقعه جوابگو انجام مراسم آنان نيست. علاوه نذورات نقدي در اين مكان غذاهاي نذري زيادي با توجه به امكانات خوب آنجا توسط زائران پخته مي‌شود و بين زوار پخش مي‌شود.

منبع: بانک اطلاعات امام‌زاده‌ها و اماکن آیینی بنیاد ایران‌شناسی شعبه‌ی چهارمحال و بختیاری

آشنایی با امام‌زاده حمزه‌ ابن علی

بقعه‌ي امام‌زاده حمزه ابن علی (حمزه‌علي) (ع) از نظر موقعیت در بالای تپه‌ای مرتفع در نزدیکی شهر بلداجی و روستای «کَلبی‌بَک» و مشرف به دشت واقع شده است. این امام‌زاده در 30 کیلومتری شهر بروجن و در 90 کیلومتری مرکز استان چهارمحال و بختیاری (شهرکرد) قرار دارد. دسترسی به این امام‌زاده به علت قرار داشتن در نزدیکی جاده آسفالت بلداجی آسان است و بیش‌ترین زمان زیارت آن مربوط به تابستان است، چون در فصول دیگر به خاطر موقعیت آب و هوایی سرد منطقه، زائرین کمتری نسبت به بهار و تابستان دارد.

امام‌زاده حمزه‌علی(ع) با فاصله هفت نسل از نوادگان امام سجاد (ع) است. او در زمان خلافت المطیع‌الله (خلافت از 334 تا 336 هـ.ق) می‌زیسته است. به دنبال دستور خلیفه عباسی به حکام خویش در سرزمين عجم براي دستگیری نوادگان حضرت علی (ع)، این امام‌زاده به اتفاق جمعی از یاران و انصار خویش به خوزستان وارد شدند و پس از طی مسافت زیادی به منطقه‌ی بروجن آمدند تا در ادامه‌ی راه به طوس عزیمت کنند، ولي با اطلاع حاکمان عباسی نبرد سختی بین دو جناح حق و باطل به وقوع پیوست. پس از آن، امام به قله‌ی کوه (مقبره‌ی فعلی) پناه برد و دشمنان نيز به تعقيب او پرداخته و او را به شهادت رساندند. پس از آن که امام‌زاده حمزه‌علی(ع) به شهادت رسید، عده‌ای از شیعیان و محبان آن حضرت او را در محل شهادتش (مکان کنونی) به خاک سپردند. تا مدت زمانی مقبره‌ي آن حضرت نامعلوم بود تا این که در زمان فرمانروایی «ابوطاهر اتابک اعظم» به فرمان او گنبد و بارگاهی بر روی قبر امام‌زاده حمزه‌علی بنا کردند. بعدها به مرور زمان پس از ویرانی، اين بقعه مورد بازسازی و مرمت قرار گرفت. در زمان سلطنت «امیر تیمور گورکاني» بقعه و بارگاه آن حضرت به سبك معماری زیبای هندی توسط معماران سمرقندي و بخارایی بازسازی شد. در این بقعه آثار کاشی‌کاری و هنر اسلامی قابل مشهود است که هم اکنون نزدیک 600 سال از احداث آن می‌گذرد. پس از احداث بقعه، این بنا باز هم رو به ویرانی رفت تا این که در قرون اخیر توسط اهالی محل و هیأت امنای محترم آن حرم و اقدامات مفید سازمان اوقاف استان چهارمحال و بختیاری ضریح زیبا بر روی قبر آن بزرگوار نصب نمودند که مورد استفاده و عبادت زائرین است.

بقعه‌ي امام‌زاده حمزه‌علی (ع) یکی از قطب‌های مهم سیاحتی و زیارتی منطقه محسوب می‌شود به طوري كه ساليانه تعداد بسیار زیادی به قصد زيارت و سياحت به اين مكان مي‌آيند. بر همین اساس، سازمان اوقاف استان بر اساس طرحی جامع و در دست اجرا، به گسترش فضاي اطراف امام‌زاده پرداخته است و موجب رضايت‌مندي زائران شده است. این امام‌زاده با این که در تپه‌ای مرتفع واقع شده است، ولی از امکانات و تسهیلات تفریحی، گردشگری و حمل و نقل برخوردار است. از جمله این امکانات، داشتن جاده‌ی آسفالت و دسترسی آسان به بقعه، پله‌های مناسب از ابتدای جاده اصلی تا محل رسیدن به بقعه، دسترسی به برق، آب آشامیدنی سالم، سرویس بهداشتی، امکانات براي بازی و سرگرمي کودکان، پارکینگ، سکوی نشیمن مناسب، مشجر بودن اين مكان براي اقامت در بهار و تابستان، وجود محل مناسب برای استقرار چادر و اقامت شبانه، داشتن نمازخانه، وجود بازار فصلي با تنوع محصولات متنوع و مشتري پسند، همچنین دسترسی آسان به واحدهای پذیرایی و اقامتی بروجن و بلداجي تسهيلات لازم را براي زائرين مشتاق فراهم ساخته است.

با احداث امکانات مناسب و تجهيزات ضروري بیش‌تر مي‌توان تعداد بازديد کنندگان و سياحان اين منطقه را به چندين برابر افزايش داد. در راستاي اين اهداف اداره‌ی اوقاف استان چهار محال و بختياري، طرح احداث يک شهرک با كليه امكانات لازم را در دشتي كه در دامنه اين امام‌زاده واقع است، در دست اجرا دارد و عمليات ساختماني يكي از واحدهاي زايرسراي آن تمام شده، درختكاري و محوطه‌سازي در آن انجام گرفته و به وسايل بازي و تفريح كودكان نيز مجهز شده است.

با توجّه به مطالب ذكر شده بايد به اين نكته هم اشاره كرد كه بيش‌تر زائران در فصل تابستان به آنجا آمده و اردوگاه موقتی را تشکیل می‌دهد که خیمه‌های زیادی در آن مکان برپا می‌شود و به مدت یک هفته یا بیش‌تر مردم در این محل اطراق می‌کنند. از آنجايي كه زیارت امام‌زاده فصلی است و بیش‌تر در فصل تابستان صورت می‌گیرد و مردم از نقاط مختلف استان و ديگر نقاط كشور و حتی سایر نقاط کشور به این محل می‌آیند و در هر هفته حدوداً بیش از 2000 چادر بر پا می‌شود. علاوه بر زائران در تمام ماه‌های تابستان پیله‌وران و کاسب‌ها در بازار موقت و فصلي این محل به کسب و کار و خدمت‌رساني به زائران مشغول‌اند.

در پایان گفتنی است که مراسم ماه محرم و تاسوعا و عاشوراي حسيني از جمله مراسم مذهبي مهّمی است كه هر ساله در مكان متبركه امام‌زاده حمزه‌علي(ع) انجام مي‌شود. اين مراسم بيش‌تر توسط ساكنين شهر بلداجي و روستاهاي همجوار امام‌زاده صورت مي‌گيرد و به اين شيوه، زائران ارادت خود را به خاندان عصمت و طهارت و امام‌زاده نشان مي‌دهند.

بقعه‌ی امام‌زاد‌گان دو معصوم (حلیمه‌خاتون و حکیمه‌خاتون)

از جمله امام‌زاده‌های معروف و مورد احترام مردم استان چهارمحال و بختیاری، امام‌زادگان حلیمه و حکیمه خاتون يا امام‌زاده دو معصوم شهرکرد است. پدر ایشان «ابراهیم مجاب» نام دارد و با چهار واسطه به امام موسی کاظم (ع) می‌رسد. بقعه‌ی این دو امام‌زاده از بناهای قدیمی و تاریخی شهرکرد به شمار می‌رود و در هسته مرکزی و بافت قدیمی شهر قرار دارد. با این که از بانیان اولیه این امام‌زاده تاریخ و سندی دقيق در دست نیست، ولی از مندرجات کتاب‌های تاریخی و آثار تاریخی و قبرها و ساختمان‌های اطراف، می‌توان دریافت که این اثر تاریخی و مذهبی مربوط به قبل از دوره‌ی اتابکان لرستان بوده است و آنان نيز در عمران آن همّت گماشته‌اند. بعدها بقعه رو به خرابی و ویرانی گذاشته بود تا این که در زمان صفوی و دوران کریم‌خان زند و دوره‌ی قاجار، پس از تعمیرات گوناگون به این وضع فعلی باقی مانده است و با همّت بزرگان و علماء و اهالی محل و به دستور «میر سید محمد امام جمعه» تجدید بنا شده بود. در واقع سبک فعلی ساختمان امام‌زاده یادگاری از دوره‌ی قاجاریه است که بازسازي و مرمت اساسی شده است.

بنای این امام‌زاده شامل بخش‌های مختلفی چون ایوان ورودی، سردر، هشتی، صحن، ایوان اصلی، بقعه و بناهای الحاقی است. ایوان اصلی امام‌زاده شامل چهار ستون سنگی کتیبه‌دار و طاق‌های معلق هلالی است که سطح خارجی آن کاشی‌کاری شده است. پلان بقعه هشت ضلعی و دارای گنبد آجری دو پوش است که در زیر گنبد نقاشی‌های بسیار زیادی با موضوعات گل و مرغ و تلفیقی از آیات قرآنی دیده می‌شود.

سر در این امام‌زاده رو به طرف مشرق و دارای ایوانی است که بر روی دو ستون سنگی جلو خان قرار دارد. در ورودی امام‌زاده دو لنگه از چوب چنار و زنجیری به آن آویزان است كه به آن دخیل می‌بندد. اطراف ایوان و سردر با کاشی‌های گل و بوته خشتی هفت‌رنگ مفروش شده و در بالای در، سنگ لوحه‌ای اشعار بر روی آن کنده‌کاری شده که عیناً بر اطراف ستون‌های سنگی تالار داخلی امام‌زاده نیز تکرار گردیده است. در دو طرف ایوان در دو سکوی سنگی پارچه‌ای به ابعاد 70% × 2 متر نیز زینت بخش می‌باشد. دهلیز آن مربع شکل و روبه‌روی در ورودی بر بدنه یکی از طاقچه‌ها لوحه سنگی است که اشعار از «میرزا یوسف ضیاء» مربوط به سال 1340بر روی آن نوشته شده است.

ساختمان اصلی امام‌زاده در سمت مغرب واقع شده و شامل یک تالار وسیع طولانی است که بر روی چهار ستون سنگی استوار است و در اطراف گلويی آن اشعار زیبایی به خط نستعلیق «سید مصطفی نبوی» - خطاط معروف محل- حجاری گردیده و در دو طرف ديوار نقاشي‌هاي مذهبي و حوادث كربلا بر روي گچ ترسيم شده است

درهای رواق شامل سه دهنه که با درهای شیشه رنگینی بالا و به‌نام اُرسی ساخته شده و در طرفین دو برگ ورودی و خروجی است و بر روی در دست راست و چپ مطالبی درباره بانی آن « حاجیه خورشید بیگم » نوشته شده است. ولی تاریخ تعمیر آن مربوط به سال 1330 قمری است. به طور کلی مساحت بقعه 70 متر مربع و مساحت کل بنا 750 متر مربع است. مساحت فعلی مجموعه عرصه و اعیانی امام‌زاده 2000 متر مربع است. به لحاظ ویژگی‌های معماری و تاریخی این بنا به شماره‌ی 2589 در تاریخ 27/11/1378 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

امام‌زاده عزيزاله شهر کیان

امام‌زاده عزيزاله مشهور به «شاهزاده عزیزاله» در شهر کیان - از توابع شهرستان شهرکرد- واقع شده است. وی از نوادگان امام‌ حسن مجتبي(ع) است و مرقدش در محل گورستان قديمي و در قسمت شمالی پارک شهر قرار دارد. با این که زمان ساخت نخستين بنای بقعه مشخص نيست، ولی طبق گفته افراد محلي و مطلع، بنای اوليه بقعه به صورت خشت و گلي بوده و در قديمي‌ترين شكل خود، حالتي زيرزميني داشت و زائرین براي رسيدن به مقبره از پله‌هايي پايين مي‌رفتند تا به امام‌زاده برسند. بقعه‌ به سبک معماری قدیم ساخته شده و از زمان قاجاريه تا كنون بارها توسط خيرين مورد بازسازي و مرمت قرار گرفت.

معماري كنوني امام‌زاده شامل ایوان، سر در، مناره، گنبد، ضریح و حرم است. سر در و مدخل اصلی بقعه که ایوانی بلند و دو گلدسته زیبا و مرتفع در دو طرف آن است، با کاشی‌های خشتی لاجوردی در زمینه گل و بوته و آیات قرآنی تزيين شده است. این ایوان به طول 5 و عرض3 و ارتفاع 8 متر است و در دو طرف آن دو مدخل دیگر به طول 6 متر تعبیه شده و در بالای آن دو مناره به ارتفاع بیش از 12 متر احداث شده است. پس از عبور از سر در باشکوه، می‌توان صحن بقعه و از آن جا به مدخل اصلی بقعه (ایوان) رسید. درِ اصلی بقعه از سمت جنوب شرق باز می‌شود و دری نیز در جانب شمال غرب قرار دارد. بر فراز بقعه، گنبد عرق‌چینی دو پوش قرار دارد که از داخل به قطر6 و ارتفاع 3 متر و از خارج به صورت شلجمی به ارتفاع بیش از 6 متر است. در ساقه‌ی گنبد 4 پنجره جهت نورگیری و تهویه هوا تعبیه شده است.

اتاق مرقد از داخل به صورت 8 ضلعی و به ابعاد هر ضلع 3 متر است و قطر دیوار آن حدود 5/1 متر طراحی شده تا بتواند بار سنگین گنبد را تحمل کند. در وسط اتاق، ضریح بسیار عالی مطلا نصب است که کتابت و قلمزنی آن مربوط به سال 1382 است. دور اتاق مرقد را یک شبستان بزرگ به ابعاد 5/1 در 5/1 متر احاطه نموده است. نمای خارجی اتاق مرقد، - آن جا که از شبستان به داخل اتاق راه می‌یابد- با کاشی‌های رنگی و کتیبه‌دار مختلف در ادعیه‌های مشهور همچنین زیارت وارث، اذن دخول و زیارت‌نامه امام‌زادگان تزیین شده است و در جانب غرب شبستان یک مسجد نسبتاً بزرگی الحاق شده است. نكته‌ي قابل توجه درباره امام‌زاده عزيزاله اين است كه بر شرق ديوار بقعه تصوير تعداد 45 شهيد شهركيان بر روي كاشي‌هاي خشتي طراحي شده است تا نام و ياد آنان هميشه زنده نگه داشته شود.

زمین زیارتگاه قریب به یک هکتار است و در آن فضا سازی، درخت‌کاری و جدول‌بندی شده و مکان خوبی جهت استراحت زوار فراهم آمده است. علاوه بر اين در محوطه‌ی فعلي امام‌زاده و در شمال آن 5 اتاق به عنوان زایرسرا و سرویس‌های بهداشتی، آشپزخانه احداث شده است. طبق نقشه‌ي جامع جديد، مسجد فعلي غرب شبستان تخريب و به مسجد نوساز اضافه خواهد شد.

بنا بر اعتقاد زيادي كه درباره‌ی امام‌زاده عزیزاله شهر کیان وجود دارد، به تبع چنين اعتقادي امام‌زاده نسبت به ساير امام‌زاده‌هاي استان واقفان و خيرين زيادي نيز دارد. خيرين اين شهر - همچنان‌ كه بر ديوارهاي بيروني و دروني امام‌زاده نام‌شان بر اهدايي‌هاي گوناگون درج شده است- در حد توان و بضاعت خود كمك‌هاي زيادي به اين امام‌زاده براي تعمير و توسعه‌ و زيباسازي بنا از گذشته تا كنون انجام داده‌اند.

امام‌زاده عزیزاله از گذشته تا کنون مورد توجه بوده و هست و به علت نزديكي بقعه به مركز استان، موقعيت و راه مناسب و دسترسی آسان، همواره زائرين زيادي از شهرکرد و روستاهای اطراف برای زیارت به اين مکان مذهبی مي‌آيند و نذورات زيادي از جمله پول نقد، پختن غذاهاي كاچي، آش و... براي اين امام‌زاده نذر مي‌كنند. مردم شهرکیان در برخي از مناسبت‌هاي مذهبي از جمله تاسوعا و عاشورا در ماه محرم با دسته‌های سینه‌زن و زنجیر زن در کنار این امام‌زاده به عزاداری مشغول می‌شوند.

منبع: بانک اطلاعات امام‌زاده‌ها و اماکن آیینی بنیاد ایران‌شناسی شعبه‌ی چهارمحال و بختیاری

کلیه حقوق برای وب سایت بنیاد ایران شناسی محفوظ است. ©١٣٩5

نشانی: تهران، خیابان شیخ بهایی جنوبی، خیابان ایران شناسی، شهرک والفجر

طراحی و اجرا: اداره رایانه و فناوری اطلاعات